Kuracja czystkiem na odporność
Czystek kojarzy się dziś przede wszystkim z ziołową herbatą. W tym wpisie nie opisujemy kuracji ani suplementacji, tylko samą roślinę: skąd pochodzi, jak wygląda, jak parzyć napar z suszu i co rzeczywiście wiadomo z badań.
Czym jest czystek?
Czystek (łac. Cistus) to rodzaj krzewów z rodziny czystkowatych. Rodzaj obejmuje wiele gatunków i liczne mieszańce międzygatunkowe. Do przygotowania naparu najczęściej używa się suszu z czystka szarego (Cistus incanus), który w sklepach bywa opisywany po prostu jako czystek.
Jak wygląda czystek i gdzie rośnie?
Czystek pochodzi z basenu Morza Śródziemnego, rośnie też w zachodniej Azji. Spotyka się go na suchych, nasłonecznionych stanowiskach, w zaroślach oraz w rzadkich lasach sosnowych i dębowych. W Polsce nie rośnie dziko. Bywa uprawiany jako roślina ozdobna, najczęściej w donicach, bo większość gatunków źle znosi mróz.
To zwykle niewysokie krzewy, mające często od 60 centymetrów do metra wysokości. Kwitną obficie. Kwiaty są dość duże, płaskie, o pięciu pomarszczonych płatkach, które wyglądają jak z bibuły. Ich kolor zależy od gatunku i odmiany, od białego po różowy i purpurowy. Pojedynczy kwiat otwiera się rano i opada zwykle jeszcze tego samego dnia, ale w miejsce przekwitłych ciągle pojawiają się nowe. Czystek łatwo pomylić z posłonkiem, rośliną z tej samej rodziny o podobnych kwiatach.
Do czego używa się czystka?
- Napar: suszone liście i ziele czystka parzy się jak herbatę ziołową. To dziś najpopularniejszy sposób, w jaki czystek trafia do polskich kuchni.
- Ogród i taras: czystek jest ceniony jako krzew ozdobny o długim okresie kwitnienia, dobrze znoszący suszę.
- Perfumiarstwo: z niektórych gatunków pozyskuje się aromatyczną żywicę, labdanum, używaną w kompozycjach zapachowych.
Czystek w donicy: jak go uprawiać?
Jeśli chcesz mieć czystek na balkonie lub tarasie, postaw donicę w pełnym słońcu. Roślina potrzebuje przepuszczalnego, raczej piaszczystego podłoża i warstwy drenażu na dnie donicy. Podlewaj umiarkowanie: czystek dobrze znosi krótką suszę, a źle stojącą wodę. Na zimę przenieś donicę do jasnego, chłodnego pomieszczenia, w którym nie ma mrozu, i ogranicz podlewanie.
Czystek w badaniach: co wiadomo, a czego nie potwierdzono
Liście czystka zawierają dużo polifenoli, czyli związków roślinnych występujących też w herbacie, owocach czy kakao. Wyciągi z czystka były badane głównie w laboratorium, na hodowlach komórkowych i mikroorganizmach. Wyniki takich doświadczeń pokazują, jak substancja zachowuje się w probówce, ale nie mówią, jaki skutek przyniesie picie naparu przez człowieka.
Badań z udziałem ludzi jest niewiele i są to zwykle małe badania, dlatego nie pozwalają na wnioski o działaniu czystka na zdrowie. Napar z czystka to napój, a nie lek. Nie ma podstaw, by traktować go jako sposób leczenia jakiejkolwiek choroby, i nie zastępuje on leczenia ani porady lekarza.
Jak parzyć czystek? Napar krok po kroku
Napar z jednej porcji
- Wsyp 1 łyżkę suszu czystka do zaparzacza, imbryka albo kubka z sitkiem.
- Zalej szklanką wrzątku.
- Parz pod przykryciem około 5 minut, a potem odcedź susz.
Dłuższe parzenie daje mocniejszy i bardziej cierpki napar. Jeśli smak jest dla Ciebie zbyt intensywny, zmniejsz ilość suszu albo skróć czas parzenia.
Większa ilość naparu
Na cały dzień możesz przygotować większą porcję: 10 gramów suszu zalej litrem wody, doprowadź do wrzenia i gotuj na małym ogniu około 5 minut. Przecedź, ostudź i przechowuj w lodówce w zamkniętym dzbanku.
Jak smakuje napar z czystka i z czym go łączyć?
Napar ma bursztynowy lub czerwonobrązowy kolor i ziołowy, lekko cierpki smak z delikatną goryczką. Dobrze komponuje się z plasterkiem cytryny lub pomarańczy, odrobiną miodu, świeżą miętą albo imbirem. Latem można go pić schłodzonego, z kostkami lodu, jako bazę domowej mrożonej herbaty.
Jak wybrać i przechowywać susz?
Kupuj czystek ze sprawdzonego źródła, w opakowaniu z nazwą gatunku, krajem pochodzenia i datą przydatności. Susz powinien mieć naturalny zapach i być wolny od zanieczyszczeń. Przechowuj go w szczelnie zamkniętym pojemniku, w suchym i ciemnym miejscu, z dala od przypraw o intensywnym zapachu.
Na co uważać?
Napary ziołowe pije się zwykle bez problemu, ale jeśli przyjmujesz leki na stałe, jesteś w ciąży, karmisz piersią albo chcesz regularnie podawać napar dziecku, zapytaj wcześniej lekarza lub farmaceutę. Niektóre zioła mogą wpływać na działanie leków.
Do parzenia suszu przydadzą się zaparzacze do herbaty albo dzbanki do herbaty.