Ostropest plamisty Dobroczyńca wątroby

Ostropest plamisty: roślina, historia i kuchnia

Ostropest plamisty (Silybum marianum) pochodzi z basenu Morza Śródziemnego, ale od dawna uprawia się go także w innych częściach Europy, również w Polsce. Ma długą historię w medycynie ludowej, a dziś jego nasiona i olej trafiają przede wszystkim do kuchni. W tym wpisie oddzielamy to, co wiadomo o roślinie i jej tradycyjnym użyciu, od tego, co zostało potwierdzone.

Jak wygląda ostropest

To okazała, kolczasta roślina z rodziny astrowatych, krewna ostu. Duże, błyszczące liście mają brzegi zakończone kolcami i charakterystyczne białe żyłki oraz plamy, od których pochodzi polska nazwa gatunku. Latem pojawiają się purpurowe koszyczki kwiatowe otoczone sztywnymi, kolczastymi listkami. Po przekwitnięciu dojrzewają w nich owoce, czyli twarde niełupki z puchem, potocznie nazywane nasionami.

Dojrzałe koszyczki zbiera się późnym latem. Suszy się je w cieniu i w przewiewnym miejscu, a potem wymłaca i odsiewa nasiona.

Ostropest w historii

Ostropest znano już w starożytności, a w średniowieczu opisywano go w zielnikach. Wspomina o nim między innymi święta Hildegarda z Bingen. Według dawnej legendy białe plamy na liściach to ślady mleka Matki Boskiej, stąd łacińska nazwa marianum. Dawniej jedzono też młode liście, łodygi i koszyczki, przygotowywane podobnie jak karczochy.

W medycynie ludowej ostropest stosowano przy dolegliwościach wątroby i trawienia. To jednak informacja o tradycji, a nie dowód skuteczności. To, że roślinę stosowano przez wieki, nie oznacza, że działa w sposób, jaki jej wtedy przypisywano.

Co zawierają nasiona

Najwięcej uwagi przyciąga sylimaryna, czyli mieszanina związków roślinnych z grupy flawonolignanów obecna w owocach ostropestu. Nasiona zawierają też tłuszcz z dużym udziałem kwasu linolowego oraz błonnik. Sylimaryna jest przedmiotem badań, ale ich wyniki nie dają podstaw, by traktować ostropest jako sposób na samodzielne leczenie chorób wątroby. Preparaty z sylimaryną dostępne w aptekach i sklepach są lekami albo suplementami diety, a o ich stosowaniu przy chorobie decyduje lekarz.

Ostropest w kuchni

Mielone nasiona

Nasiona ostropestu mają lekko orzechowy, gorzkawy smak. Najlepiej mielić je na bieżąco, bo po zmieleniu szybko tracą świeżość i mogą jełczeć z powodu zawartości tłuszczu. Mielone nasiona można dodać do owsianki, musli, jogurtu, koktajlu, sałatki albo ciasta na chleb. Całe nasiona przechowuj w szczelnym pojemniku, w suchym i ciemnym miejscu.

Olej z ostropestu

Olej tłoczony na zimno z nasion ma wyraźny, orzechowy smak. Najlepiej sprawdza się na zimno: do sałatek, surówek, kaszy czy twarożku. Nie używaj go do smażenia. Po otwarciu trzymaj butelkę w lodówce i zużyj w terminie podanym przez producenta.

Napar z nasion

Z rozgniecionych nasion można przygotować napar. Nasiona są twarde, dlatego zwykle zalewa się je gorącą wodą i chwilę gotuje pod przykryciem, a potem odstawia i przecedza. Napar ma łagodny, lekko gorzki smak. Traktuj go jak zwykły napój ziołowy pity od czasu do czasu, a nie jak kurację.

Ważne zastrzeżenia

• Ostropest w żadnej postaci nie zastępuje leczenia. Choroby wątroby wymagają diagnozy i opieki lekarza.
• Zażółcenie skóry lub białek oczu to objaw, z którym trzeba pilnie zgłosić się do lekarza, a nie leczyć go domowymi sposobami.
• Jeśli przyjmujesz leki na stałe, chorujesz przewlekle, jesteś w ciąży lub karmisz piersią, przed regularnym spożywaniem ostropestu albo preparatów z nim porozmawiaj z lekarzem lub farmaceutą. Rośliny i preparaty ziołowe mogą wpływać na działanie leków.
• Osoby uczulone na rośliny z rodziny astrowatych, na przykład rumianek czy nagietek, powinny zachować ostrożność.

Do mielenia nasion na bieżąco przyda się ręczny młynek do przypraw albo młynek elektryczny do przypraw.